
Het interne processen perspectief van de balanced scorecard
Welke processen bepalen of je strategie slaagt? Die verdienen de aandacht.
Het interne processen perspectief in het kort
- Het interne processen perspectief van de balanced scorecard beschrijft welke interne processen de grootste invloed hebben op het slagen van de strategie, en dus de meeste aandacht verdienen.
- Interne processen doen twee dingen: ze maken de waardepropositie voor de klant waar, en ze verlagen de kosten en verhogen daarmee de productiviteit.
- Kaplan en Norton onderscheiden vier clusters: operationele processen, klantmanagementprocessen, innovatieprocessen, en sociale en maatschappelijke processen.
- Klantmanagement bestaat uit vier processen: klanten selecteren, werven, behouden en de omzet bij bestaande klanten verhogen.
- Niet alle processen zijn even belangrijk. De kunst is de vital few te selecteren die kritiek zijn voor je strategie, met minstens één uit elk cluster.
De crux: concretiseer je interne processen
Het interne processen perspectief van de balanced scorecard is de plek waar je concreet maakt hoe je je processen inricht om de gekozen klantsegmenten op de gekozen manier te bedienen. De opstellers van de strategy map moeten bepalen welke interne processen de grootste invloed hebben op het slagen van de strategie.
Dé verklarende factor voor waardetoevoeging
Kwaliteit en prestaties van de belangrijkste interne processen worden gezien als dé verklaring voor de waarde die je toevoegt voor klanten, en daarmee ook voor een positieve ontwikkeling van de financiële resultaten. Volgens Kaplan en Norton zorgen interne processen ervoor dat twee vitale onderdelen van de strategie slagen:
- interne processen zijn nodig om de waardepropositie voor de klant waar te maken
- aandacht voor interne processen verlaagt de kosten en verbetert de processen, en verhoogt zo de productiviteit
Een bruggetje van proces naar klant
Zo is het procesperspectief verbonden met het klantperspectief en het financieel perspectief. Kaplan en Norton onderscheiden vier clusters van interne processen, die je in de strategy map allemaal van doelstellingen moet voorzien:
- operationele processen
- klantmanagementprocessen
- innovatieprocessen
- sociale en maatschappelijke processen
Operationele processen: focus op de primaire processen
Operationele processen zijn de dagelijkse, primaire processen waarmee een organisatie producten en diensten maakt en levert aan de klant. Het gaat erom de belangrijkste aspecten van het primaire proces te bepalen en daarvoor doelstellingen op te stellen. Die doelstellingen moeten in een nauwe, oorzakelijke relatie staan met het leveren van de klantwaardepropositie.
De vier processen van klantmanagement
Klantmanagementprocessen gebruik je om klantrelaties te intensiveren en te verdiepen, en zo de waarde van de klant voor de onderneming te vergroten. Kaplan en Norton onderscheiden vier processen.
- Klanten selecteren: voor welke klanten is de waardepropositie het meest relevant? Hierbij hoort het opstellen van de kenmerken van de doelsegmenten, zoals inkomen, leeftijd, levensstijl en prijsgevoeligheid, of ontvankelijkheid voor innovatie (innovators, early adopters, late majority, laggards).
- De geselecteerde klanten werven: leads genereren, communiceren met potentiële klanten, een aantrekkelijk en passend aanbod bepalen, en de verkoop zelf.
- Klanten behouden: met een uitstekende dienstverlening, een snelle reactie op verzoeken en een goede aansluiting op de wensen en behoeften van klanten verdiept en verlengt de organisatie de relatie.
- Omzet verhogen bij bestaande klanten: bijvoorbeeld door cross-selling, op de shortlist komen en de status van preferred supplier verkrijgen.
Ook voor deze processen moeten doelstellingen worden bepaald. De achterliggende aanname is een nauwe relatie tussen het realiseren van die doelstellingen, het verhogen van de klantwaarde en het bereiken van de gewenste omzetgroei.
Innovatieprocessen
Innovatieprocessen maken het mogelijk dat een organisatie nieuwe producten, processen en diensten ontwikkelt, en zo nieuwe markten en klantsegmenten bedient. Volgens Kaplan en Norton bestaat het managen van innovatie uit vier deelprocessen:
- mogelijkheden en kansen voor nieuwe producten en diensten identificeren
- de R&D-portfolio managen
- nieuwe producten en diensten ontwerpen en ontwikkelen
- die nieuwe producten en diensten op de markt brengen
Innovatieprocessen moeten zich vaak ontwikkelen tegen de verdrukking van de operationele processen in. Om meer balans in de strategie te krijgen, moet je voor deze processen afzonderlijke doelstellingen bepalen. Ze hangen nauw samen met het leer- en groeiperspectief.
Sociale en maatschappelijke processen
Het vierde cluster helpt de organisatie het recht te behouden om te opereren in de maatschappij waarin ze actief is: de license to operate. Denk aan milieu, gezondheid, veiligheid, goed werkgeverschap en het nemen van maatschappelijke verantwoordelijkheid.
Operationele processen versus innovatieprocessen
In de tabel hieronder zie je waarom beide typen processen eigen doelstellingen nodig hebben.
Operationele processen
Innovatieprocessen
Doel
De producten en diensten van vandaag leveren
De producten en diensten van morgen ontwikkelen
Horizon
Korte termijn
Lange termijn
Typische doelstellingen
Kwaliteit, doorlooptijd, kosten
Nieuwe producten, time-to-market
Risico
Verdringt innovatie
Legt het af tegen de waan van de dag
Zijn ze allemaal even belangrijk?
Alle vier typen processen zijn belangrijk, maar niet even belangrijk. Bij het opstellen van de strategy map is het de kunst om de processen te selecteren die kritiek zijn voor het slagen van de strategie: de vital few tegenover de trivial many. Die selectie verschilt per organisatie. Kaplan en Norton beperken deze vrijheid wel: elke strategy map moet één of meer deelprocessen uit elk cluster bevatten. Dat dwingt je om een balans aan te brengen tussen processen met doelstellingen voor de korte en de lange termijn.
Zo passen wij dit toe
In business modeling brengen we samen met directie en domeinexperts de primaire processen in kaart, en benoemen we per proces de beslissingen die de uitkomst bepalen. Zo zie je direct welke processen de vital few zijn, en welke KPI’s je nodig hebt om ze te sturen.
Spreek de auteur
Ko AchterbergDiamond Decisions
Bespreek je vraag met Ko
Van ambitie naar actie. In een vrijblijvend gesprek verkennen we samen welke KPI's en indicatoren daar echt bij horen.
Plan een kennismaking →Stap 2 van onze aanpak
Business Modeling
Samen vertalen we jouw strategie naar een businessmodel met heldere KPI's en doelen.
Bekijk Business Modeling →Veelgestelde vragen
01
Wat is het interne processen perspectief van de balanced scorecard?
Het is het perspectief dat beschrijft welke interne processen kritiek zijn voor het leveren van waarde aan klanten en voor de productiviteit, en welke doelstellingen daarvoor gelden.
02
Welke vier clusters van interne processen zijn er?
Operationele processen, klantmanagementprocessen, innovatieprocessen, en sociale en maatschappelijke processen.
03
Wat is het verschil tussen het interne processen perspectief en het klantperspectief?
Het klantperspectief beschrijft welke waarde je aan welke klanten wilt leveren. Het interne processen perspectief beschrijft hoe je die waarde levert: welke processen moeten uitblinken om dat waar te maken.
04
Welke indicatoren horen in het interne processen perspectief?
Voorbeelden zijn kwaliteit, efficiëntie, uitval, responstijden, doorlooptijden en productiviteit.
05
Hoe past een mkb-bedrijf dit perspectief toe?
Kies de één of twee primaire processen waarop je klanten je beoordelen, zoals levering of service. Meet daar elke week doorlooptijd en fouten en bespreek wat je gaat veranderen. Dat is genoeg om te beginnen.
Verder lezen
- De balanced scorecard: het model en de vier perspectieven.
- Procesmanagement en procesoptimalisatie.
- Het leer- en groeiperspectief: het fundament onder de processen.
Bronnen
- Kaplan, R.S. en Norton, D.P. (2004): Strategy Maps: Converting Intangible Assets into Tangible Outcomes. Harvard Business School Press.
Over de auteur
Over Diamond Decisions
Diamond Decisions helpt organisaties beter te worden door betere beslissingen mogelijk te maken. We starten niet bij data, dashboards of AI, maar bij de beslissing die beter moet, en bouwen van daaruit terug naar KPI’s, data en technologie. Dat doen we in vier stappen: inspiratie en alignment, business modeling, analytics en dataplatform en datagedreven beslissers. Zo zorgen we dat BI en AI geen IT-project blijven, maar elke dag waarde opleveren.

