Wat zijn doelstellingen en hoe behaal je ze?

Wat zijn doelstellingen en doelen?

Doelen vertegenwoordigen een stip op de horizon: een plek die jij of je organisatie, afdeling of team graag wilt bereiken, vaak binnen een bepaald tijdsbestek. Denk aan een persoonlijke doelstelling zoals je studie afronden in twee jaar, of een bedrijfsdoelstelling zoals een marktaandeel van 22% tegen het einde van het jaar. Een doel beschrijf je als doelstelling:

Een doelstelling is een formulering van een doel dat je als persoon, team, afdeling of organisatie wilt behalen binnen een bepaalde tijd.

Door een doelstelling te formuleren geef je aan dat je iets echt wilt: je doet een toezegging aan jezelf en anderen. Je moet het doel en de weg ernaartoe kunnen visualiseren, toegewijd zijn en vervolgens volharden. Elke doelstelling zou je eigenlijk SMART moeten formuleren, maar dat gebeurt vaker niet dan wel. Het meest kenmerkende van een goede doelstelling is dat die altijd een moment in de toekomst bevat, zodat je er gericht naartoe kunt werken. Enkele voorbeelden:

• Wij willen de beste supermarktketen van Nederland worden.
• Het aantal fouten in een proces minimaliseren tot minder dan 1%.
• De doorlooptijd van een specifiek proces inkorten tot maximaal 2 uur.
• De transportkosten van een specifieke route verlagen met tien procent.
• De verkoopdoelstellingen (verkooptargets) het komende kwartaal behalen.
• Het energieverbruik van je fabriek met 30% verminderen.
• Dit jaar een goede bedrijfslocatie vinden.

Ieder persoon of iedere organisatie kan andere doelen nastreven. Dat hangt af van waar je goed in wilt zijn en wat de hogere of langetermijndoelstelling is. De specifieke kennis die je nodig hebt om te weten hoe je een doel kunt behalen, is cruciaal.

Soorten doelstellingen

Allereerst maken we onderscheid tussen persoonlijke, team-, afdelings- en organisatiedoelstellingen: de scope. Maar de meest gebruikte indeling is de trits operationeel, tactisch en strategisch.

• Operationeel: deze hebben betrekking op je dagelijkse werkzaamheden. Bijvoorbeeld: je beantwoordt consequent elke dag alle e-mails.
• Tactisch: deze gaan over de wijze waarop je je dagelijkse werkzaamheden aanpakt. Je beantwoordt elke dag alleen de e-mails met een hoge prioriteit.
• Strategisch: deze gaan over de strategie van je bedrijf of werkzaamheden. Je besluit geen e-mails meer te beantwoorden, maar alles via chat of face to face af te handelen.

Bij operationele doelstellingen doe je meer van hetzelfde en loop je het risico achter de feiten aan te blijven hollen. Bij tactische doelstellingen doe je minder van hetzelfde en optimaliseer je het proces, zodat je meer grip krijgt. Bij strategische doelstellingen gooi je het over een compleet andere boeg. Het is van groot belang dat je tijdig opschaalt van operationeel naar tactisch en van tactisch naar strategisch.

Operationele versus strategische doelstellingen

De twee uitersten van de trits naast elkaar.

Breng samenhang aan in je doelstellingen

Binnen één organisatie komen soms wel honderden doelstellingen voor, en medewerkers hebben ook persoonlijke doelen. Hoe lijn je die allemaal op elkaar uit? Met een balanced scorecard. Die brengt een duidelijke structuur aan in alle (soorten) doelstellingen, zodat ze elkaar niet in de weg zitten. Je bereikt je doelen dan sneller en met meer souplesse.

Formuleer doelstellingen in lijn met de strategie

Elke organisatie heeft doelstellingen geformuleerd, maar niet elke organisatie koppelt die consequent aan de organisatiestrategie. Doelen stellen zonder strategische component is vergelijkbaar met binnen een halfuur van A naar B willen rijden zonder dat iemand weet wat hij daar gaat doen. Doelstellingen moeten altijd betekenis hebben: een hoger doel of de missie van de organisatie. Zorg daarom dat je operationele en tactische doelstellingen passen binnen de bedrijfsstrategie.

Doelstellingen en data

De voortgang op je doelstellingen moet je goed kunnen volgen: je wilt zien waar je staat ten opzichte van het doel. Je hebt dus data en informatie nodig, en snelle en betrouwbare feedback. Vaak doe je dat met een dashboard of business intelligence. Het delen en bespreken van de inzichten die daaruit ontstaan is cruciaal. Je wilt beslissingen nemen die een eventuele vertraging richting je doel wegwerken.

Maak doelstellingen meetbaar met de doelenboom

Stel dat je bedrijf op zoek moet naar een nieuwe bedrijfslocatie. Met een doelenboom zet je de doelstellingen eenvoudig en visueel uiteen in subdoelen, zodat iedereen begrijpt wat belangrijk is om het hoogste doel te bereiken en in welke mate de subdoelen daaraan bijdragen. Zie ook de KPI-boom.

Doelstellingen moeten ook SMART zijn

Doelstellingen die je niet SMART formuleert, bereik je nooit. Formuleer daarom altijd SMART-doelen: specifiek, meetbaar, acceptabel, realistisch en tijdgebonden.

5 tips om je doelstellingen sneller te bereiken

1. Maak het waarom voor alle betrokkenen kristalhelder. Vergeten medewerkers het doel, dan kunnen ze toch nog in lijn met het waarom handelen. Ze begrijpen waar het om draait en kunnen zich beter inleven, en dat leidt tot veel meer draagvlak.
2. Maak je doelstellingen altijd meetbaar door SMART-doelen te formuleren. Dan kun je tijdig bijsturen als er onvoorziene omstandigheden optreden of accenten moeten verschuiven.
3. Verzeker je ervan dat verschillende doelstellingen en subdoelen elkaar niet bijten. Dat voorkomt energieverlies en verspilling.
4. Voorzie je medewerkers van de juiste middelen, zodat ze hun bijdrage aan het doel goed kunnen invullen. Neem klachten serieus.
5. Werk met kleine of middelgrote tussenstappen naar de stip op de horizon in plaats van er in één keer te willen komen. Zo boek je onderweg successen, en dat geeft alle betrokkenen positieve energie.

Verder lezen

• SMART-doelen: doelen formuleren met voorbeelden.
• Strategische doelen: de koppeling met de strategie.
• De balanced scorecard: samenhang tussen doelstellingen.
• Key performance indicators: voortgang meten.

Over de auteur

Leo Kerklaan is strategieprofessional. Hij adviseert, doceert en schrijft over tal van aspecten van strategisch performance management, in Nederland en daarbuiten, in het bedrijfsleven en bij de overheid. Hij studeerde Nederlands recht aan de Universiteit van Amsterdam en is auteur van diverse managementboeken, waaronder de bestseller De cockpit van de organisatie.

Over Diamond Decisions

Diamond Decisions helpt organisaties beter te worden door betere beslissingen mogelijk te maken. We starten niet bij data, dashboards of AI, maar bij de beslissing die beter moet, en bouwen van daaruit terug naar KPI’s, data en technologie. Dat doen we in vier stappen: inspiratie en alignment, business modeling, analytics en dataplatform en datagedreven beslissers. Zo zorgen we dat BI en AI geen IT-project blijven, maar elke dag waarde opleveren.