Financiële indicatoren: de beperkingen en de voordelen van niet-financiële indicatoren

Wat zijn financiële indicatoren?

De solvabiliteitsratio, de current ratio en de quick ratio zijn ongetwijfeld de drie bekendste voorbeelden van financiële indicatoren waarop CFO’s en financieel directeuren traditioneel de weerbaarheid van hun organisatie toetsen. Daarnaast worden moderne EBIT-varianten ingezet om beleggers inzicht te geven in de winstgevendheid van de onderneming. Deze kengetallen geven banken, ondernemers en aandeelhouders inzicht in de financiële weerbaarheid van een onderneming.

Drie klassieke financiële indicatoren

• Solvabiliteitsratio: eigen vermogen gedeeld door totaal vermogen. Die laat zien in hoeverre de organisatie op lange termijn aan haar verplichtingen kan voldoen.
• Current ratio: vlottende activa gedeeld door kortlopende schulden. Die laat zien of de organisatie haar kortlopende schulden kan betalen.
• Quick ratio: vlottende activa minus voorraden, gedeeld door kortlopende schulden. Dezelfde toets, maar zonder de voorraad, die niet altijd snel in geld is om te zetten.

Waarom louter financiële indicatoren tekortschieten

Over financiële indicatoren is al veel gepubliceerd, en er is meer ervaring mee opgedaan dan met niet-financiële indicatoren. De balanced scorecard (Kaplan & Norton, 1992) werd in eerste instantie gepresenteerd als een instrument voor prestatiemeting. De auteurs ontwikkelden het concept als antwoord op de heersende onvrede over het gebruik van uitsluitend financiële indicatoren (Johnson & Kaplan, 1987).

In de balanced scorecard vul je de traditionele financiële indicatoren aan met niet-financiële indicatoren vanuit het klantperspectief, het interneprocessenperspectief en het leer-en-groeiperspectief. Pas later is de balanced scorecard uitgebreid tot een strategisch instrument. Inmiddels gebruiken veel organisaties het om hun strategie te implementeren. Werken met echte KPI’s en een balanced scorecard geeft managers en teams een completer en genuanceerder beeld van de geleverde prestaties.

Financiële versus niet-financiële indicatoren

De twee soorten indicatoren naast elkaar.

De 4 voordelen van niet-financiële indicatoren

In de literatuur komen veel voordelen terug van het gebruik van niet-financiële indicatoren (Wiersma, 1998). De belangrijkste overwegingen om (mede) niet-financiële indicatoren te gebruiken zijn de volgende (Wiersma, 2001).

1. Een langetermijnoriëntatie

Financiële indicatoren richten zich veelal op de korte termijn. Dat leidt vaak tot een kortetermijnoriëntatie bij managers. Daarom moet je aanvullend niet-financiële prestatie-indicatoren gebruiken. Zo combineer je de korte met de langere termijn.

2. Je kunt problemen direct oplossen

Niet-financiële informatie geeft meer aanknopingspunten voor het oplossen van potentiële problemen en afwijkingen ten opzichte van de planning. Uit de traditionele verschillenanalyse blijkt alleen dat je beter of slechter presteert. De oorzaken zijn met financiële indicatoren vaak erg moeilijk te bepalen. Gebruik je daarnaast indicatoren als klanttevredenheid, uitval en doorlooptijden, dan kun je de reden voor het verschil direct analyseren.

Financiële getallen zijn andersoortig, of ze zijn op een te hoog aggregatieniveau weergegeven. De financiële rapportage is daarom geen nuttig instrument voor de operationele besturing. Niet-financiële indicatoren zijn bovendien steeds vaker online in het operationele informatiesysteem aanwezig, zodat je sneller kunt ingrijpen, omdat er veel meer contextuele informatie opvraagbaar is.

3. Een richtsnoer voor het behalen van de doelstellingen

Uit louter financiële indicatoren valt niet af te lezen of je de strategische doelstellingen van je onderneming bereikt. Begin jaren negentig kregen nieuwe managementtechnieken die de strategie als vertrekpunt hebben, zoals total quality management, continuous improvement en policy deployment, veel aandacht. Financiële gegevens zijn vaak niet toereikend om deze programma’s te ondersteunen. In een omgeving van continu verbeteren moet je standaarden continu aanpassen. En als de organisatie managers alleen afrekent op budget, bestaat er geen prikkel meer om verder te verbeteren zodra de standaard in het budget is behaald. Onvervalste KPI’s spelen bij continu verbeteren een doorslaggevende rol.

4. Een betere aansluiting op de taal van de werkvloer

Ten slotte sluiten niet-financiële indicatoren vaak beter aan bij de taal van niet-financiële managers en medewerkers op de werkvloer. Zij hebben geen financiële opleiding genoten en missen de ervaring, en in hun dagelijkse beslissingen spelen financiële afwegingen geen of een minder dominante rol.

Maak één versie van de waarheid

Met één versie van de waarheid kan het bedrijf transparanter worden en gaat er minder tijd verloren aan discussies over definities van financiële en andere prestatie-indicatoren. Zo realiseerde een woningcorporatie in het oosten van het land een verbluffend rendement op haar KPI-systeem: de leegstand halveerde.

Conclusie

Financiële en niet-financiële indicatoren vullen elkaar idealiter perfect aan. Door op de werkvloer louter te sturen op financiële indicatoren, doe je de organisatie en haar medewerkers tekort. De medewerkerstevredenheid kan daardoor een behoorlijke deuk oplopen. Sterker nog: er kan tunnelvisie ontstaan, met alle desastreuze gevolgen van dien.

Verder lezen

• Het financieel perspectief van de balanced scorecard.
• Key performance indicators: onvervalste KPI’s opstellen.
• Prestatie-indicatoren: de verschillende soorten.
• Performance management: sturen op resultaten.

Bronnen

• Johnson, H.T. & Kaplan, R.S. (1987): Relevance Lost: The Rise and Fall of Management Accounting. Harvard Business School Press.
• Kaplan, R.S. & Norton, D.P. (1992): The Balanced Scorecard: Measures That Drive Performance. Harvard Business Review, 70(1).
• Wiersma, E. (1998, 2001): publicaties over het gebruik van niet-financiële prestatie-indicatoren.

Over de auteur

Daan van Beek

Daan is medeoprichter van Diamond Decisions en leidt de verdere groei. Hij helpt organisaties strategie te vertalen naar de dagelijkse praktijk met een mensgerichte benadering van datagedreven werken, en leert in elke sector waarin hij werkt iets nieuws.

Over Diamond Decisions

Diamond Decisions helpt organisaties beter te worden door betere beslissingen mogelijk te maken. We starten niet bij data, dashboards of AI, maar bij de beslissing die beter moet, en bouwen van daaruit terug naar KPI’s, data en technologie. Dat doen we in vier stappen: inspiratie en alignment, business modeling, analytics en dataplatform en datagedreven beslissers. Zo zorgen we dat BI en AI geen IT-project blijven, maar elke dag waarde opleveren.