Abstracte achtergrond

Wat is kwaliteit en hoe maak je die meetbaar en beter?

Kwaliteit krijgt pas waarde als je die kunt onderbouwen.

Kwaliteit in het kort

  • Kwaliteit is het geheel van kenmerken van een entiteit dat betrekking heeft op het vermogen van die entiteit om kenbaar gemaakte en vanzelfsprekende behoeften te bevredigen.
  • Kwaliteit is geen absoluut begrip: het hangt af van de eisen die de gebruiker aan een product of dienst stelt. Die kenmerken moet je vooraf vastleggen en erover overeenstemmen.
  • Kwaliteit moet objectief meetbaar zijn. Meten met subjectieve kenmerken is vatbaar voor manipulatie en leidt tot oeverloze discussies.
  • Subjectieve kenmerken zoals ‘mooi’ maak je meetbaar door ze uit te werken in objectieve eigenschappen.
  • Kwaliteit is niet in beton gegoten: je moet die continu meten, controleren en verbeteren, omdat klanten steeds kritischer worden.

Definities van kwaliteit

Kwaliteit is een term die te pas en te onpas wordt gebruikt. Meestal gebruiken mensen en organisaties het om de eigen superioriteit aan te tonen. Zoom je op die claim in en vraag je door, dan levert dat vaak niets op, en zeker niet iets dat onafhankelijk te onderbouwen is. Kwaliteit is een relatief begrip. Het krijgt alleen waarde als je het kunt onderbouwen, onder andere met data en KPI’s.

Er zijn veel definities in omloop, zoals ‘kwaliteit is in één keer goed’ of ‘kwaliteit is wanneer iets voldoet aan de specificaties’. De definitie van het Nederlands Normalisatie Instituut (NEN) luidt:

Kwaliteit is het geheel van kenmerken van een entiteit dat betrekking heeft op het vermogen van die entiteit om kenbaar gemaakte en vanzelfsprekende behoeften te bevredigen.

De definitie van ISO (ISO 9001) is vrijwel identiek: kwaliteit is het geheel van eigenschappen en kenmerken van een product of dienst dat van belang is voor het voldoen aan vastgestelde of vanzelfsprekende behoeften.

Kwaliteit gaat over vooraf vastgestelde eigenschappen

In deze definities vallen een paar dingen op. Kwaliteit gaat over eigenschappen of kenmerken die vooraf worden vastgesteld, en over de behoeften van de gebruiker. Dat betekent dat je die kenmerken eerst moet vastleggen en definiëren. Daarna wil je dat alle betrokkenen het erover eens zijn. In de laatste stap beschrijf je hoe je kwaliteit meet (KPI’s), interpreteert en beoordeelt.

Kwaliteit is geen absoluut begrip

Kwaliteit hangt af van de eisen die de gebruiker aan een product of dienst stelt. In veel gevallen is dat een eenvoudige exercitie, maar er zit een addertje onder het gras. Neem de kwaliteit van een vrachtauto, gedefinieerd met twee kenmerken:

  • Kenmerk 1: op vijf meter van de vrachtauto met stationair draaiende motor meet je een geluidsniveau van maximaal 76 dB.
  • Kenmerk 2: de remmen van de vrachtauto voldoen aan alle wettelijke eisen.

Volgens deze definitie kwalificeert een stille vrachtauto zonder verlichting maar met heel goede remmen als een goede truck. Beide eigenschappen zijn objectief meetbaar, en daarmee de kwaliteit van de vrachtauto ook. Maar voeg nu een derde kenmerk toe: de vrachtauto is mooi. Die eigenschap is subjectief. Je kunt die op verschillende manieren beschrijven, en dat maakt verschillende interpretaties en beoordelingen mogelijk. Werk je ‘mooi’ uit in meetbare elementen, dan ligt de zaak totaal anders: de lak kent felle kleuren, de vrachtauto heeft een chromen uitlaat, en hij is schoon van binnen en keurig gepoetst van buiten.

Objectieve versus subjectieve kwaliteitskenmerken

Het verschil bepaalt of kwaliteit te meten is.

Objectief

Subjectief

Voorbeeld

Maximaal 76 dB op 5 meter

De vrachtauto is mooi

Meten

Voor iedereen dezelfde uitkomst

Verschilt per beoordelaar

Risico

Het verkeerde meten

Manipulatie, oeverloze discussie

Oplossing

Koppelen aan de behoefte van de gebruiker

Uitwerken in meetbare eigenschappen

Kwaliteit moet objectief meetbaar zijn

Als je kwaliteit ziet als een objectief criterium, moet kwaliteit ook objectief te meten zijn. Anders heeft het geen zin en dient het vooral marketingdoeleinden. Een objectieve maatstaf levert een waardevolle bijdrage aan een efficiënte beoordeling van een product of dienst, door kwaliteitsmedewerkers en door klanten. Daarom is het aan te raden om te werken met kwaliteitssystemen zoals ISO 9000.

Kwaliteit meten met subjectieve kenmerken is vatbaar voor manipulatie en geen goed idee. Daarmee start je onzin en kun je verzanden in oeverloze discussies.

Klanten waarderen zo’n erkenning enorm: ze kunnen uitgaan van een betrouwbare en eerlijke organisatie. Toch zijn er nog veel organisaties die het papiertje belangrijker vinden dan de filosofie van kwaliteit. Tot slot neemt de beheersbaarheid van de processen toe. Dat is van belang voor de efficiency, en zo kun je je bedrijfsprocessen gaan optimaliseren.

Kwaliteit is niet in beton gegoten

Het is een gevaarlijk idee om te denken dat werken aan kwaliteit een eenmalige exercitie is. Geen begrip is zo dynamisch als kwaliteit. Je moet continu aan de kwaliteit van je producten en dienstverlening werken, elke dag weer: die nauwkeurig meten, controleren en continu verbeteren. Klanten worden bovendien steeds kritischer. Wie daarop anticipeert, werkt niet alleen aan betere kwaliteit, maar geeft ook een impuls aan het kwaliteitsbeleid.

Zo maken wij kwaliteit meetbaar

Wat voor de vrachtauto geldt, geldt voor elke dienst. In business modeling werken we met de betrokkenen uit wat ‘goed’ voor de klant betekent en vertalen we dat naar objectieve kenmerken, KPI’s en normen. Het dataplatform meet ze met één set definities, zodat het gesprek over verbeteren gaat en niet meer over wiens cijfer klopt.

Spreek de auteur

Leo KerklaanLeo Kerklaan
Diamond Decisions

Bespreek je vraag met Leo

Vertel waar beslissingen in jouw teams nu blijven hangen. In een vrijblijvend gesprek verkennen we hoe iedereen dagelijks beter beslist met data.

Plan een kennismaking →

Stap 4 van onze aanpak

Decision Makers

Van data naar dagelijks betere beslissingen, in elk team.

Bekijk Decision Makers →

Veelgestelde vragen

01

Wat is kwaliteit?

Kwaliteit is het geheel van kenmerken van een entiteit dat betrekking heeft op het vermogen van die entiteit om vooraf kenbaar gemaakte en vanzelfsprekende behoeften te bevredigen.

02

Wat is datakwaliteit en hoe kun je die meten?

Datakwaliteit geeft aan in hoeverre de beschikbare gegevens geschikt zijn voor het doel waarvoor je ze wilt gebruiken. Je meet dat aan de hand van de criteria accuraatheid, compleetheid, formaat, consistentie, eenduidigheid en integriteit.

03

Wat is een norm?

Een norm of standaard is een document met erkende afspraken, specificaties of criteria over een product, een dienst of een methode.

04

Wat is normalisatie?

Normalisatie is het proces om tot een (kwaliteits)norm te komen. Dat proces is open, transparant en gericht op consensus, en vindt plaats in normcommissies met vertegenwoordigers van alle betrokken partijen, op nationaal, Europees en mondiaal niveau.

05

Wat is een certificaat, en wat is certificeren?

Een certificaat is een schriftelijke verklaring dat een product, proces, persoon, managementsysteem of dienst aan bepaalde (kwaliteits)eisen voldoet. Certificeren is het verlenen van zulke certificaten als aan welomschreven kwaliteitsnormen wordt voldaan.

06

Wat doet de Raad voor Accreditatie (RvA)?

Accrediteren betekent letterlijk vertrouwen geven. De RvA beoordeelt als toezichthouder of de bedrijven en certificatie-instellingen die testen, inspecteren en certificeren dat competent, consistent en onpartijdig doen.

07

Wat houdt de ISO 9000-serie in?

De overkoepelende internationale standaarden van de International Organization for Standardization (ISO) die vastleggen hoe industriële en dienstverlenende organisaties hun kwaliteit kunnen waarborgen. Een certificaat geldt als bewijs, en certificatie-instellingen controleren periodiek via audits of organisaties nog aan de eisen voldoen.

08

Hoeveel ISO-normen bestaan er?

Tienduizenden. Bekende normen voor managementsystemen zijn ISO 9001 (kwaliteit), ISO 14001 (milieu), ISO 22000 (voedselveiligheid), ISO 13485 (medische hulpmiddelen) en ISO/IEC 27001 (informatiebeveiliging).

09

Hoe maakt een mkb-bedrijf kwaliteit meetbaar?

Vraag je belangrijkste klanten wat zij onder goed verstaan, en vertaal de antwoorden naar drie tot vijf meetbare kenmerken, zoals op tijd geleverd, in één keer goed en reactietijd op klachten. Meet ze wekelijks. Dat zegt meer dan een certificaat aan de muur.

Verder lezen

Over de auteur

Leo Kerklaan

Leo Kerklaan

Leo is strategieprofessional. Hij adviseert, doceert en schrijft over strategisch performance management, in het bedrijfsleven en bij de overheid, in Nederland en daarbuiten. Hij is auteur van diverse managementboeken, waaronder de bestseller De cockpit van de organisatie.

Over Diamond Decisions

Diamond Decisions helpt organisaties beter te worden door betere beslissingen mogelijk te maken. We starten niet bij data, dashboards of AI, maar bij de beslissing die beter moet, en bouwen van daaruit terug naar KPI’s, data en technologie. Dat doen we in vier stappen: inspiratie en alignment, business modeling, analytics en dataplatform en datagedreven beslissers. Zo zorgen we dat BI en AI geen IT-project blijven, maar elke dag waarde opleveren.

Schrijf je in voor de Masterclass