Abstracte achtergrond

Kwaliteitscontrole: 3 scholen, de kano-analyse en tips

Een kwaliteitsprobleem los je alleen op waar het zich voordoet: op de werkvloer, door de mensen die het werk doen.

Kwaliteitscontrole in het kort

  • Kwaliteitscontrole is meten en controleren of een product of dienst voldoet aan de vooraf geformuleerde kwaliteitsnormen.
  • Er zijn drie kwaliteitsscholen (Vinkenburg, 2012): de empirische school (procesvariatie reduceren), de normatieve school (modellen zoals ISO 9001) en de reflectieve school (waarom gaat het wel of niet goed?).
  • De kennis die nodig is om kwaliteitsproblemen op te lossen is lokaal: de mensen op de werkvloer hebben een voorsprong op alle anderen.
  • Maak transparant waar fouten ontstaan en deel die data realtime met veroorzakers en beïnvloeders. Een elektronicafabrikant reduceerde het aantal fouten zo met 50 procent.
  • In serviceomgevingen gaat kwaliteit grotendeels over hoe klanten die beleven. De kano-analyse laat zien welke eigenschappen satisfiers zijn en welke dissatisfiers.

Wat is kwaliteitscontrole?

Elk product of elke dienst die je als fabrikant of dienstverlener oplevert, moet aan bepaalde kwaliteitsnormen voldoen. Dat geldt niet alleen voor de fabrikanten van auto’s, vliegtuigen, speelgoed of computers, maar ook voor diensten als schoonmaakonderhoud, reparatiewerk, transport, onderwijs en gezondheidszorg. Maar hoe meet en controleer je of de kwaliteit voldoet aan de vooraf geformuleerde normen? Bij zakelijke transacties vervullen kwaliteitsnormen zoals die van NEN een cruciale functie: ze bieden belanghebbenden duidelijkheid over de kwaliteit van producten, diensten of organisaties en dagen marktpartijen uit om te blijven verbeteren en innoveren.

Neem de praktijk als uitgangspunt

Een wetenschappelijke benadering van kwaliteitsproblemen genereert kennis die meestal niet relevant is voor het probleem waar een medewerker in de praktijk voor staat. De analyse van kwaliteitssystemen wordt verward met de analyse van kwaliteitsproblemen. Wetenschappelijke kennis is niet de enige soort kennis. Er is ook de niet-georganiseerde kennis die grotendeels losstaat van de algemene regels die de wetenschap probeert op te stellen: inzicht in de bijzondere omstandigheden van tijd, plaats en de mensen die erin acteren. Hier hebben degenen die het werk doen per definitie een voordeel boven alle anderen, binnen en buiten de organisatie.

Drie kwaliteitsscholen

Huub Vinkenburg (2012) onderscheidt drie kwaliteitsscholen:

  1. De empirische school, die focust op het reduceren van procesvariatie.
  2. De normatieve school, die vanuit normatieve uitgangspunten zoals klantgerichtheid werkt met modellen zoals ISO 9001 of het INK-managementmodel.
  3. De reflectieve school, waarin je jezelf steeds de vraag stelt: waarom gaat het (niet) goed?

De eerste school draagt het gevaar in zich dat mensen geen rekening houden met de bestaande en natuurlijke variatie. De tweede probeert kwaliteit in een model te gieten, terwijl de werkelijkheid met al haar unieke, lokale condities daar nooit in past. Er is ook geen bewijs dat organisaties die werken met het EFQM Excellence-model, of het Nederlandse equivalent het INK-managementmodel, het beter doen dan organisaties die dat niet doen (Ahaus, 2015; Kerklaan, 2017). Dan blijft de reflectieve school over, die benadrukt wat mensen zelf onder kwaliteit verstaan, wat zij van de kwaliteit van product en proces vinden, welke kansen zij zien en hoe zij de kwaliteit denken te verbeteren.

De normatieve versus de reflectieve school

Twee manieren om naar kwaliteit te kijken.

Normatieve school

Reflectieve school

Startpunt

Een model of norm

Het probleem in de praktijk

Kennis

Centraal, bij experts

Lokaal, op de werkvloer

Instrument

Audit en certificaat

De vraag: waarom (niet)?

Risico

De werkelijkheid past niet in het model

Gaat niet vanzelf

Tips en aandachtspunten

  • Ga eerst na wat het kwaliteitsbewustzijn is in je organisatie en je team. Zie je punten ter verbetering?
  • Veranker kwaliteitscontrole diep in je primaire processen, maar ga altijd na welke kwaliteit je klanten verwachten. Stel dat in als je minimumniveau.
  • Sla niet door in kwaliteitsdenken: wat werkt, dat werkt. Google kon alleen zo groot worden door zaken zo simpel mogelijk te houden.
  • Maak transparant waar fouten in een proces ontstaan en deel die data waar relevant ook met betrokkenen buiten de organisatie. Dat houdt je mensen, teams en leveranciers scherp.
  • Het werken in de praktijk aan een verbeterde versie van vandaag is het doel van kwaliteitszorg.
  • Pas de kano-analyse toe om kwaliteit en klanttevredenheid structureel te verhogen.

Ga terug naar de werkvloer

Kwaliteit gaat vooral over hoe iets zich daadwerkelijk in de praktijk voordoet. Daarom kan een kwaliteitsprobleem alleen in het hier en nu worden opgelost. Lokale kennis in handen van individuen is daarvoor het belangrijkst. Vertrek bij de praktijkproblemen die zich op een bepaalde plaats manifesteren. Alleen de werkvloer beschikt over de unieke lokale informatie die nodig is om lokale kwaliteitsproblemen op te lossen. Het oplossen van problemen door de mensen op de werkvloer gaat overigens niet vanzelf.

Maak inzichtelijk waar fouten ontstaan: een case

Neem de case van een elektronicagigant. Er kwamen zo’n 2 procent foute tv’s van de lopende band. Dat werd in de klassieke situatie pas aan het einde van de band, in de winkel of thuis geconstateerd. Dat zorgt voor een cultuur waarin je achteraf moet repareren (rework), terwijl de connectie met de maker geheel ontbreekt. Dit soort herstelwerk leidt niet tot leren, want de terugkoppeling naar de werkplek waar iets moet veranderen ontbreekt. Fouten geven altijd aanleiding om te leren.

Door aan de leveranciers te communiceren welk onderdeel verantwoordelijk was voor alle defecte toestellen, inclusief de naam van de leverancier van dat onderdeel, ontstond een gigantische versnelling van het leren en een acute verhoging van de kwaliteit. Deze aanpak, met ruimte voor transparantie en openheid, zorgde voor een reductie van 50 procent van de fouten. Retourzendingen, defecten en reparaties werden digitaal gemeld op een portal dat alle leveranciers konden inzien. Geen leverancier wilde in de top 10 van slechte performers terechtkomen.

Negatief gesteld is dit het schandpaalmechanisme. Wat in het begin kan voelen als een dreigement, zorgt op termijn voor een krachtige en intrinsieke motivatie bij leveranciers om werkelijk hun best te doen om kwaliteit te garanderen. Om kwaliteit te verhogen moet je informatie over een fout niet voor jezelf houden, maar realtime delen met de beïnvloeders en veroorzakers. Inkoop- en kwaliteitsmanagers gebruiken sindsdien vaker en structureler data om in gesprek te gaan over wat er kapot is, hoe vaak dat voorkomt en welke verbetering nog meer mogelijk is.

3 tips voor kwaliteitscontrole

  1. Day-to-day adjustments. Het doel van kwaliteitszorg is werken aan een verbeterde versie van vandaag. Kwaliteitscontrole was lange tijd gericht op het elimineren van afwijkingen bij massaproductie, met trendanalyses en andere technieken. Die tijd is voorbij.
  2. Speed is the name of the game. Kwaliteit en tijd zijn niet meer te scheiden. Afhankelijk van de omstandigheden zul je je steeds sneller moeten aanpassen, en daarop moeten kwaliteitscontroles zijn toegerust.
  3. Strategy is execution. De kwaliteit van een continue stroom goederen en diensten vraagt dagelijks om kleine, bewuste verschuivingen in het licht van omstandigheden die de dag ervoor nog niet bekend waren. Centrale aansturing kan niet voorzien in wat lokaal in teams moet worden gedaan.

Kwaliteitscontrole in serviceomgevingen: de kano-analyse

In de dienstensector staat kwaliteit grotendeels voor de wijze waarop mensen die beleven. Zodra die beleving de belangrijkste kwaliteitsfactor wordt, is het goed om naar het kano-model te kijken, waarin klanttevredenheid wordt afgezet tegen de mate waarin kwaliteit aanwezig is. Vanzelfsprekende kwaliteit is een hygiënefactor: het is nooit een satisfier, het moet gewoon in orde zijn. Laat die te wensen over, dan werkt die als dissatisfier en maakt de klanttevredenheid al snel een duikvlucht. Het is niet erg als onverwachte kwaliteit ontbreekt; niemand verwacht die. Maar is die merkbaar aanwezig, dan gaat de klanttevredenheid al snel met sprongen vooruit. Dat kan een heel grote satisfier zijn.

Een kano-analyse bestaat uit vijf stappen:

  1. Stel de belangrijkste producteigenschappen vast.
  2. Maak een passende vragenlijst. Formuleer voor elke eigenschap twee vragen met vijf antwoordmogelijkheden: de functionele vorm peilt de reactie van de klant als het product de eigenschap heeft, de disfunctionele vorm als het die niet heeft.
  3. Zet de vragenlijst uit en combineer de antwoorden na voldoende respons. Breng ze terug tot één gemiddeld antwoord per eigenschap en per vraag.
  4. Classificeer de antwoorden en bepaal voor iedere eigenschap het type. Aanvullende typen zijn onverschillige eigenschappen (het maakt de klant niet uit), onduidelijke eigenschappen (de antwoorden spreken elkaar tegen) en omgekeerde eigenschappen (de klant verwacht het tegenovergestelde).
  5. Visualiseer de eigenschappen in een kano-model en zet dit af tegen de kwaliteit van de service zoals de klant die ervaart.

Zo ondersteunen wij kwaliteitscontrole

De tv-case is waar onze aanpak over gaat: breng de data naar de plek waar de beslissing wordt genomen. In business modeling leggen we vast wie een fout kan voorkomen en welk signaal die persoon nodig heeft. Het dataplatform laat per processtap zien waar fouten voor het eerst optreden, en deelt dat met de betrokken teams en leveranciers. En beslissers op de werkvloer leren er zelf naar te handelen.

Conclusies

  • De rechtlijnige reparatieaanpak van kwaliteitsproblemen werkt niet meer. Kwaliteit wordt steeds vaker lokaal bepaald.
  • Het inzicht in wat de beste kwaliteit is, zit meestal niet bij een centrale kennisautoriteit, maar is decentraal aanwezig. Kwaliteitsmanagement moet dus terug naar de mensen.
  • Individuele medewerkers beschikken over unieke informatie die nodig is om kwaliteitsproblemen op te lossen. Laat beslissingen over kwaliteitsverbetering dus aan het individu over, of zorg voor actieve coöperatie.
  • Door te experimenteren verzamelt de werkvloer meer lokale kennis, waardoor de kwaliteit en de snelheid van besluitvorming verbeteren.

Spreek de auteur

Leo KerklaanLeo Kerklaan
Diamond Decisions

Bespreek je vraag met Leo

Vertel waar beslissingen in jouw teams nu blijven hangen. In een vrijblijvend gesprek verkennen we hoe iedereen dagelijks beter beslist met data.

Plan een kennismaking →

Stap 4 van onze aanpak

Decision Makers

Van data naar dagelijks betere beslissingen, in elk team.

Bekijk Decision Makers →

Veelgestelde vragen

01

Wat is kwaliteitscontrole?

Meten en controleren of een product of dienst voldoet aan de vooraf geformuleerde kwaliteitsnormen, en achterhalen waar afwijkingen ontstaan.

02

Wat zijn de drie kwaliteitsscholen?

De empirische school richt zich op het reduceren van procesvariatie. De normatieve school werkt met modellen zoals ISO 9001 en het INK-model. De reflectieve school blijft vragen waarom het wel of niet goed gaat, en stelt de kennis van de mensen op de werkvloer voorop.

03

Wat is het verschil tussen kwaliteitscontrole en kwaliteitsmanagement?

Kwaliteitscontrole gaat na of een product of dienst aan de norm voldoet. Kwaliteitsmanagement is het geheel van beleid, organisatie en processen waarmee een organisatie kwaliteit borgt en verbetert.

04

Wat is een kano-analyse?

Een methode om met een vragenlijst te bepalen welke eigenschappen van een product of dienst klanten vanzelfsprekend vinden, welke hen tevredener maken naarmate ze beter zijn, en welke hen aangenaam verrassen. Het laat de satisfiers en dissatisfiers zien.

05

Waarom foutdata delen met leveranciers?

Omdat wie een fout veroorzaakt er pas van kan leren als hij die ziet. In de case van de elektronicafabrikant leidde het openlijk delen van welk onderdeel en welke leverancier de defecten veroorzaakte tot 50 procent minder fouten.

06

Hoe richt een mkb-bedrijf kwaliteitscontrole in?

Leg elke fout vast op de plek waar die wordt ontdekt en op de plek waar die is ontstaan, bespreek elke week de top drie met de mensen die het werk doen, en laat hen de oplossing bedenken. Dat vraagt geen kwaliteitsafdeling, alleen een vast moment en eerlijke cijfers.

Verder lezen

Bronnen

  • Vinkenburg, H. (2012): over de drie kwaliteitsscholen.
  • Ahaus, K. (2015); Kerklaan, L. (2017): over het effect van excellentiemodellen.
  • SigmaOnline (2016): Kano-model.

Over de auteur

Leo Kerklaan

Leo Kerklaan

Leo is strategieprofessional. Hij adviseert, doceert en schrijft over strategisch performance management, in het bedrijfsleven en bij de overheid, in Nederland en daarbuiten. Hij is auteur van diverse managementboeken, waaronder de bestseller De cockpit van de organisatie.

Over Diamond Decisions

Diamond Decisions helpt organisaties beter te worden door betere beslissingen mogelijk te maken. We starten niet bij data, dashboards of AI, maar bij de beslissing die beter moet, en bouwen van daaruit terug naar KPI’s, data en technologie. Dat doen we in vier stappen: inspiratie en alignment, business modeling, analytics en dataplatform en datagedreven beslissers. Zo zorgen we dat BI en AI geen IT-project blijven, maar elke dag waarde opleveren.

Schrijf je in voor de Masterclass