Datageletterdheid wordt een kerncompetentie

Wat is datageletterdheid?

Datageletterdheid is het vermogen om data te lezen, ermee te werken, te analyseren en ermee te argumenteren, zodat beslissingen op feiten berusten in plaats van op aannames.

Geletterdheid associëren we meestal met lezen en schrijven. Alleen al in Nederland hebben ongeveer 2,5 miljoen mensen van 16 jaar en ouder moeite met lezen, schrijven of rekenen. De cijfermatige variant, ongecijferdheid, krijgt veel minder aandacht, terwijl bijna elke functie inmiddels te maken heeft met cijfers, grafieken en dashboards. Datageletterdheid gaat een stap verder dan gecijferdheid: het gaat ook om weten waar data vandaan komt, wat ze wel en niet zegt en hoe je er actie aan verbindt.

Slechts een op de vier beslissers vertrouwt op de eigen datavaardigheden

Het Data Literacy Project, een initiatief van Qlik samen met Accenture, Cognizant, Experian, Pluralsight, het Chartered Institute of Marketing en Data to the People, stelde vast dat slechts 24% van de zakelijke beslissers volledig vertrouwt op de eigen datavaardigheden. Dat is opmerkelijk, want juist deze mensen beslissen dagelijks over budgetten, klanten en processen.

De initiatiefnemers benadrukken dat data pas waarde oplevert als mensen in de hele organisatie, en niet alleen analisten, ermee kunnen werken. Zowel Qlik-CEO Mike Capone als Sanjeev Vohra van Accenture wijst erop dat de investeringen in datatechnologie harder groeien dan de investeringen in de mensen die ermee moeten werken.

Twee denkfouten die datageletterde mensen herkennen

In haar boek over het gebruik en misbruik van cijfers beschrijft econometrist en journalist Sanne Blauw hoe cijfers ons misleiden. Twee categorieën fouten springen eruit.

1. Steekproeffouten

Conclusies worden vaak getrokken uit een steekproef die te klein is, niet representatief is of met sturende vragen is verzameld. Blauw onderscheidt zes typische fouten in peilingen en enquêtes. Wie ze kent, stelt eerst de juiste vragen: wie is er ondervraagd, hoeveel mensen, hoe was de vraag geformuleerd en wat is de foutmarge?

2. Schijncausaliteit

Een correlatie is geen oorzaak. Blauw noemt de verwarring tussen die twee ‘kulcausaliteit’. Er zijn drie gebruikelijke verdachten: het verband berust op toeval (een lage p-waarde sluit dat niet uit), een ontbrekende derde factor verklaart beide variabelen, of het verband loopt precies andersom. Darrell Huff waarschuwde hier al in 1954 voor in zijn klassieker How to Lie with Statistics.

Wat datageletterdheid oplevert

De Data Literacy Index, uitgevoerd in opdracht van het Data Literacy Project, koppelt datageletterdheid aan financiële prestaties. Organisaties in de kopgroep hebben een 3 tot 5% hogere marktkapitalisatie dan vergelijkbare organisaties. Datageletterdheid hangt ook positief samen met brutomarge, rendement op activa (ROA), rendement op eigen vermogen (ROE) en rendement op omzet (ROS).

Regionaal gaat Singapore aan kop met een score van 84,1; binnen Europa scoort het Verenigd Koninkrijk het hoogst met 81,3. De index bevat geen afzonderlijke cijfers voor Nederland. De kloof tussen voornemen en uitvoering is echter overal groot: slechts een derde van de organisaties biedt training in datageletterdheid aan en maar 17% stimuleert medewerkers actief om vaardiger te worden met data.

Datageletterdheid verandert ook wie er beslist. Kranenfabrikant Quooker is een voorbeeld van een bedrijf dat beslissingen delegeert naar de mensen die het dichtst bij het werk staan, ondersteund door data. Dat werkt alleen als die mensen prestatie-indicatoren zelf kunnen interpreteren.

De vier factoren die datageletterdheid bepalen

In het boek Datacratisch werken beschrijft Daan van Beek vier factoren die samen bepalen hoe datageletterd een team is. Elke factor is te scoren op een vijfpunts-Likertschaal, wat een snelle nulmeting oplevert.

1. Toegang tot data. Kunnen medewerkers bij de data die ze voor hun werk nodig hebben, zonder omwegen via IT of een collega met een spreadsheet?
2. Houding tegenover data. Willen mensen met feiten worden geconfronteerd, ook als die hun eigen ervaring tegenspreken?
3. Vaardigheden. Kunnen mensen een grafiek lezen, cijfers vergelijken en een eenvoudige analyse uitvoeren?
4. Kritisch denken. Bevragen mensen definities, bronnen, steekproeven en causaliteit voordat ze handelen?

Niet-datageletterde versus datageletterde organisatie

De verschillen zie je terug in dagelijkse beslissingen.

Gartner verwacht dat 80% van de organisaties competenties op het gebied van datageletterdheid gaat ontwikkelen, zoals beschreven in het rapport Build a Data-Driven Enterprise. De boodschap: datageletterdheid is niet langer vrijblijvend.

Conclusie

Datageletterdheid wordt net zo fundamenteel als lezen en schrijven. De cijfers tonen zowel de urgentie (een op de vier beslissers vertrouwt op de eigen vaardigheden) als de beloning (hogere marktwaarde en betere rendementen). Organisaties die mensen toegang geven, de juiste houding kweken, vaardigheden opbouwen en kritisch denken stimuleren, halen meer uit elke euro die ze in data investeren.

Verder lezen

• Datageletterdheid
• Datagedreven werken

Bronnen

• The Data Literacy Project, Data Literacy Index (2018)
• Sanne Blauw, Het bestverkochte boek ooit (met deze titel), De Correspondent (2018)
• Darrell Huff, How to Lie with Statistics (1954)
• Daan van Beek, Datacratisch werken (2018)

Over de auteur

Thomas Abramse

Thomas heeft een rijke achtergrond in data-analyse en datagedreven werken, als analist en als manager. Binnen het team is hij de verbinder: hij luistert goed naar klanten en zet enen en nullen om in iets persoonlijks dat daadwerkelijk tot verbetering leidt.

Over Diamond Decisions

Diamond Decisions helpt organisaties beter te worden door betere beslissingen mogelijk te maken. We starten niet bij data, dashboards of AI, maar bij de beslissing die beter moet, en bouwen van daaruit terug naar KPI’s, data en technologie. Dat doen we in vier stappen: inspiratie en alignment, business modeling, analytics en dataplatform en datagedreven beslissers. Zo zorgen we dat BI en AI geen IT-project blijven, maar elke dag waarde opleveren.