De kern in het kort
- Een echte KPI (E) heeft directe impact op drie resultaatgebieden tegelijk (mc²): winst, klanttevredenheid en medewerkerstevredenheid.
- Gewone indicatoren zoals omzet of marge hebben die impact niet, of pas met grote vertraging.
- Schooluitval is een echte KPI voor een onderwijsinstelling: het raakt de bekostiging, de studenten en het personeel direct.
- Uitval is zowel oorzaak als gevolg van ontevredenheid, een vicieuze cirkel.
- Een echte KPI biedt ook aanknopingspunten voor structurele verbetering in proces, aanpak en samenwerking.
De parallel tussen Einsteins formule en zuivere KPI’s
‘Je gaat het pas zien als je het doorhebt’ is misschien wel de bekendste uitspraak van voetballer Johan Cruijff. Ze geeft ook treffend weer welke houding je nodig hebt om KPI’s te doorgronden. De overstap van het grootste voetbalgenie naar het grootste natuurkundige genie lijkt abrupt, maar snijdt hout. Het verschil tussen een echte, zuivere, onvervalste KPI en een onzuivere KPI is glashelder uit te leggen met een parallel met Einsteins speciale relativiteitstheorie. Een praktijkvoorbeeld brengt licht in de duisternis.
Een echte KPI (E) heeft directe impact op de drie belangrijkste resultaatgebieden van een organisatie (mc²): winst, klanttevredenheid en medewerkerstevredenheid.
Praktijkvoorbeeld: schooluitval als KPI
Gewone indicatoren zoals omzet of marge hebben die directe impact niet, of pas met grote vertraging. Neem schooluitval, of specifieker: voortijdig schoolverlaten. Een student schrijft zich in voor een mbo- of hbo-opleiding maar haakt na twee jaar af. Dat heeft drie gevolgen.
1. Directe impact op de winst
De onderwijsinstelling ontvangt een budget per student. Een deel daarvan krijgt ze pas uitgekeerd wanneer de student de opleiding met succes afrondt en een diploma haalt. Haakt de student af, dan ontvangt de school niet het volledige budget, terwijl er wel kosten tegenover staan zoals huisvesting en personeel. Schooluitval heeft dus directe impact op de winstgevendheid van de instelling.
2. Directe impact op de klant
Een student die moet afhaken is zeer waarschijnlijk niet tevreden. Dat kan verschillende oorzaken hebben: het niveau was te hoog gegrepen, er was geen goede begeleiding, de thuissituatie was niet optimaal of de lesstof was juist te saai. Vaak is het een combinatie van zulke factoren. Uitval levert een (zeer) ontevreden student op en omgekeerd. Uitval is hier dus zowel oorzaak als gevolg, een vicieuze cirkel waaruit moeilijk te ontsnappen valt. Studenten die uitvallen zijn weer terug bij af.
3. Directe impact op de medewerker
Het personeel van de instelling werkt vanuit de passie om studenten klaar te stomen voor interessant werk. Een student die voortijdig de school dreigt te verlaten, veroorzaakt teleurstelling bij zowel begeleiders als docenten. Zij hebben extra tijd en wellicht voorzieningen in de student gestoken, maar de beloning en voldoening blijven uit. Onnodige schooluitval heeft directe impact op de tevredenheid van medewerkers, omdat ze in hun gezamenlijke missie falen.
Een echte KPI versus een gewone indicator
Het voorbeeld: schooluitval versus omzet.
Echte KPI (uitval)
Gewone indicator (omzet)
Impact op winst
Direct: bekostiging vervalt
Is zelf een resultaat
Impact op klanten
Direct: ontevreden student
Geen of vertraagd
Impact op medewerkers
Direct: missie mislukt
Geen of vertraagd
Bruikbaar om te sturen
Ja, in het proces
Alleen achteraf
Gericht sturen met KPI’s
Met het managementinstrument KPI’s kun je gericht sturen op vermindering van schooluitval. Deze KPI biedt bovendien aanknopingspunten voor structurele verbeteringen in proces, aanpak en samenwerking binnen een regio, tussen gemeenten, mbo-instellingen en scholen voor voortgezet onderwijs.
De formule E = mc² toegepast
Pas de formule nu toe op het voorbeeld. De gerichte energie (E) die scholen in studenten steken om hen soepel en met goede kansen de arbeidsmarkt te laten betreden, vertaalt zich direct in goede resultaten op meerdere terreinen (mc²). Je hoeft echt niet op zoek naar de nieuwe Einstein om met KPI’s te werken. Je moet wel op zoek naar de paar indicatoren waarbij een beetje gerichte energie een groot resultaat oplevert.
Hoe Diamond Decisions echte KPI’s vindt
We toetsen elke kandidaat-KPI aan de drie resultaatgebieden: raakt ze het financiële resultaat, de klant en de medewerker direct? In business modeling koppelen we de KPI’s die deze toets doorstaan aan de beslissingen in het proces, zodat de energie gaat naar waar ze het meest oplevert.
Spreek de auteur
Daan van BeekDiamond Decisions
Bespreek je vraag met Daan
Van ambitie naar actie. In een vrijblijvend gesprek verkennen we samen welke KPI's en indicatoren daar echt bij horen.
Plan een kennismaking →Stap 2 van onze aanpak
Business Modeling
Samen vertalen we jouw strategie naar een businessmodel met heldere KPI's en doelen.
Bekijk Business Modeling →Veelgestelde vragen
01
Wat heeft E = mc² met KPI’s te maken?
Het is een metafoor. E staat voor de gerichte energie die je in een echte KPI steekt, mc² voor het grote effect dat die heeft op meerdere resultaatgebieden tegelijk: winst, klanttevredenheid en medewerkerstevredenheid.
02
Wat is het verschil tussen een echte KPI en een gewone indicator?
Een echte KPI heeft directe impact op het financiële resultaat, de klant en de medewerker en is in het proces te beïnvloeden. Een gewone indicator zoals omzet of marge is een resultaat: die laat de impact pas achteraf of met grote vertraging zien.
03
Waarom is schooluitval een goed voorbeeld van een KPI?
Omdat één gebeurtenis, een student die zonder diploma vertrekt, alle drie de resultaatgebieden tegelijk raakt: de instelling mist bekostiging, de student is ontevreden en het personeel ziet zijn inspanning onbeloond.
04
Hoe vindt een mkb-bedrijf zijn eigen E = mc²-KPI?
Zoek de gebeurtenis in je primaire proces die drie keer pijn doet als het misgaat: het kost geld, de klant is ontevreden en je mensen zijn gefrustreerd. Klachten, te late leveringen of herstelwerk zijn typische kandidaten.
Verder lezen
Over de auteur
Over Diamond Decisions
Diamond Decisions helpt organisaties beter te worden door betere beslissingen mogelijk te maken. We starten niet bij data, dashboards of AI, maar bij de beslissing die beter moet, en bouwen van daaruit terug naar KPI’s, data en technologie. Dat doen we in vier stappen: inspiratie en alignment, business modeling, analytics en dataplatform en datagedreven beslissers. Zo zorgen we dat BI en AI geen IT-project blijven, maar elke dag waarde opleveren.


