Wat is innovatie? Definitie, 7 tips en een praktische aanpak

Definitie van innovatiemanagement

Als manager, bestuurder of consultant weet je dat innovatie onontbeerlijk is om je klanten tevreden te stellen en je personeel te behouden. Met sommige producten en strategische competenties kunnen bedrijven heel lang toe, mits ze deugen. Andere zijn zo vluchtig als wat, omdat de wereld om ons heen steeds sneller verandert en de concurrentie je links en rechts inhaalt. Vandaag de dag wordt innovatie ook nog eens sterk aangewakkerd door AI-assistenten zoals ChatGPT, Gemini en Claude.

Innovatie ontstaat soms vanzelf, bij toeval. Maar wil je blijvend succes boeken, dan moet je innovatie managen en sturen:

Innovatiemanagement is sturing geven aan het consequent verbeteren en compleet vernieuwen van producten, processen, organisatie en vaardigheden.

Wat opvalt in deze definitie is dat continu verbeteren een vast onderdeel is van innovatie. Disruptieve innovatie kan veel beter aarden als je je processen continu verbetert en optimaliseert.

Continu verbeteren versus innoveren

De twee horen bij elkaar, maar het zijn verschillende activiteiten.

Belangrijke vragen om innovatie op een hoger plan te brengen

Innovatie ontstaat niet vanzelf: je moet het aanwakkeren, stimuleren en structureren. Vragen die in de praktijk opkomen:

• Wanneer waag je de overstap van continu verbeteren naar innoveren en vernieuwen, en wat wordt dan je nieuwe strategie?
• Welke rol kunnen big data, AI en data science spelen om je producten en processen slimmer te maken?
• Hoe wakker je creativiteit aan bij je team, en hoe komen ze van risicomijdend naar lef en durf?
• Hoe geef je je nieuwe businessmodel vorm, en hoe toets je de marktacceptatie?
• Wat betekent dit alles voor je organisatie, het management en de bedrijfscultuur?

Innovatie is actueler dan ooit, en het succesvol toepassen ervan kan het verschil maken tussen een voorspoedige toekomst en een steeds maar kwakkelende bedrijfsvoering.

Van continu verbeteren naar innovatie

Er komt een moment dat continu verbeteren is uitgewerkt: al je KPI’s staan al tijden op groen. Dat is het moment om alert te zijn en na te gaan of je cash cows nog een lang leven beschoren is. Het is het moment om te besluiten of je je strategie nog een keer kunt stretchen of dat het tijd is voor businessmodelinnovatie. Of er komt een moment dat je dashboard van vandaag op morgen rood kleurt. De organisatie heeft zitten slapen en schrikt wakker. Is het te laat?

Innoveren met big data en AI

Je kunt ervan op aan dat big data, AI en data science een belangrijke rol gaan spelen in je innovaties, zowel op organisatorisch vlak (business analytics) als in je productportfolio en processen (big data). Deze krachtige concepten zorgen voor disruptie. Als je concurrent ze eerder succesvol toepast, kun je morgen je bedrijf opdoeken. Laat het niet zover komen en ga aan de slag met nieuwe verdienmodellen, bekrachtigd door big data en AI. Succesvolle bedrijven als Pon, Netflix, fietsenwinkel.nl en Coolblue gingen je voor.

Ruimte geven aan creativiteit

Innovaties vinden altijd plaats op de werkvloer, en er is creativiteit, lef en durf voor nodig om daar als management ruimte aan te geven. Tegenover één succesverhaal staan misschien vier mislukkingen. Dat is op zichzelf geen reden om innovatie dan maar na te laten. Vier successen uitgebreid, maar juist de fouten bieden kansen om te leren en te verbeteren.

7 tips voor succesvolle innovatie

1. Doe het niet vanuit een ivoren toren, maar met elkaar.
2. Doe het niet vanaf de zijlijn, maar in het primaire proces.
3. Doe het vanuit de kelder of de zolder, en breng het dan in.
4. Verplaats je in je klanten en vertaal dat naar innovatie.
5. Zet big data doelbewust in voor vernieuwing.
6. Geef alle managers de verantwoordelijkheid voor het innovatieproces.
7. Faciliteer het proces met opleiding, training en coaching.

Wendbaarheid en innovatie

Vandaag de dag volstaan hiërarchische organisaties niet meer. Het duurt allemaal veel te lang en de kans op mislukte innovaties is groot. De organisatie en haar strategie moeten wendbaar zijn om innovatiemanagement te laten slagen. Agile werken en scrum moeten diep in de haarvaten van je teams doordringen. Een mooie uitdaging, want hoe houd je als bestuur en management de controle?

Intelligent innoveren

Het model van de intelligente, datagedreven organisatie (sensitief, slim en snel) laat zien dat je innovatiemanagement in de praktijk kunt brengen door:

• normen en targets op te stellen en die regelmatig te evalueren en bij te stellen;
• informatie consequent te gebruiken voor analyse en actie;
• data consequent in te zetten voor procesverbetering en innovatie;
• het gesprek aan te gaan over de cijfers, zowel positief als negatief.

Natuurlijk komt er nog veel meer bij kijken, maar deze vier punten vormen de harde kern van succesvol innoveren, ingebed in een klantgerichte, analytische bedrijfscultuur.

Een integrale aanpak voor innovatiemanagement

Doorgaans moet het water ons aan de lippen staan voordat we willen veranderen, en dan is het vaak te laat. Verandermanagement moet de organisatie daarom prepareren om continu te kunnen innoveren. Integraliteit is nodig om innovaties te laten slagen, niet eenmalig maar continu. De stappen:

1. Scenarioplanning: vertaal mogelijke toekomsten naar enkele scenario’s die passen bij de organisatie en haar verandervermogen.
2. Strategie: vertaal de scenario’s naar de overall strategie, het productportfolio en de doelgroepen.
3. Balanced scorecard: lijn alle organisatieaspecten op elkaar uit voor het ontwerp en de implementatie van het nieuwe businessmodel.
4. Key performance indicators: definieer de meest essentiële stuurparameters en visualiseer die op een dashboard.
5. BI en analytics: zet alle benodigde inzichten en datasets voor verbeteren en innoveren klaar met rapporten, analyses en voorspellende modellen.
6. Agile werken: zet de teams in hun kracht met zelfsturing, procesmanagement en scrum.
7. Continu verbeteren: bed het totale innovatieproces in een leancultuur en een praktisch proces van continu leren en verbeteren in.

Verder lezen

• Continu verbeteren: de basis onder innovatie.
• Businessmodel: nieuwe verdienmodellen ontwerpen en toetsen.
• Scenarioplanning: denken in meerdere toekomsten.
• Verandermanagement: de organisatie voorbereiden op vernieuwing.

Over de auteur

Leo Kerklaan is strategieprofessional. Hij adviseert, doceert en schrijft over tal van aspecten van strategisch performance management, in Nederland en daarbuiten, in het bedrijfsleven en bij de overheid. Hij studeerde Nederlands recht aan de Universiteit van Amsterdam en is auteur van diverse managementboeken, waaronder de bestseller De cockpit van de organisatie.

Over Diamond Decisions

Diamond Decisions helpt organisaties beter te worden door betere beslissingen mogelijk te maken. We starten niet bij data, dashboards of AI, maar bij de beslissing die beter moet, en bouwen van daaruit terug naar KPI’s, data en technologie. Dat doen we in vier stappen: inspiratie en alignment, business modeling, analytics en dataplatform en datagedreven beslissers. Zo zorgen we dat BI en AI geen IT-project blijven, maar elke dag waarde opleveren.